خلاصه کتاب علوم قرآنی:آیت الله معرفت قسمت اول

1. در علوم قرآنی مباحثی مانند پدیده وحی، تاریخ نزول قرآن، جمع و تألیف قرآن، مسأله قرائت و قراء، محکم و متشابه، ناسخ و منسوخ، اعجاز قرآن و...
2. اساسی‌ترین بحث در زمینه علوم قرآنی، بحث درباره وحی است. اینکه آیا امکان ارتباط میان دو جهان ماده و مافوق ماده وجود دارد؟...
3. واژه وحی در قرآن به ۴ معنا آمده: اشاره پنهانی(اشاره زکریا به مردم)/هدایت غریزی (وحی به زنبور)/الهام و سروش غیبی(مادر موسی)/وحی رسالی(۷۰ آیه)
4. شباهت و تفاوت وحی و الهام:هر دو یعنی تابناک شدن درون در مواقع خاص/تفاوت: منشأ الهام بر الهام‌گیرنده پوشیده است ولی منشأ وحی بر پیامبران روشن
5. به همین دلیل، پیامبران هرگز در گرفتن پیام آسمانی دچار حیرت و اشتباه نمی‌شوند زیرا بر منشأ وحی و کیفیت انجام آن آگاهی حضوری کاملی دارند
6. زراره از امام صادق علیه السلام پرسید: چگونه پیامبر مطمئن شد آنچه به او می‌رسد وحی است، نه وسوسه‌های شیطانی؟ امام فرمود:...
7. إن الله اذا اتّخذ عبداً رسولاً أنزلَ عليه السكينه و الوقار فكان الذي يأتيه من قِبَل الله مثل الذي يراه بعينه ص ۱۵
8. پرسیدند: چگونه پیامبران دانستند که پیامبرند؟ امام فرمود: کُشِفَ عنهمُ الغِطاء...
9. پاسخ به شبهه «امکان وحی»: انسان مرکب از جسم و روح است. درست است که جسم او از عالم سُفلی است اما روح او از عالم اعلی است؛پس با وحی سنخیت دارد
10. عبادة گوید: هنگام نزول وحی، گونه‌های پیامبر درهم می‌کشید و رنگ او تغییر می‌کرد. در آن حال سر خود را فرو می‌افکند و صحابه نیز چنین می‌کردند
11. امام علی علیه السلام گوید: زمانی پیامبر بر استری به نام شهبة سوار بود و وحی نازل شد... کمر حیوان چنان خم شد که نزدیک بود ناف او به زمین برسد
12. تازه فهمیدم چرا آموزش‌های مکالمه عربی رو گاهی «ضاد» نامگذاری می‌کنند: پیامبر فرمود: أنا أفصحُ مَن نَطَقَ بِالضّاد.
13. اُمّی منسوب به اُمّ(مادر) است و کسی را گویند که همچون روزی که از مادر زاده شده،فاقد سواد باشد/معنای۲:منسوب به امّ القری یعنی در مکه زاده شده
14. یکی از دلایل مخالفت داعش و سلفی با سواد، شاید این حدیث از پیامبر باشه:إنّا أمةٌ أمیّة لا نکتب و لا نحسب:ما مردمی هستیم فاقد سواد کتابت وحساب
15. هر کس خواست بفهمه منحرفین چطور با چیدن چند چیز بی‌ربط در کنار هم مردم رو فریب می‌دن، افسانه غرانیق (آیات شیطانی) رو (با احتیاط) بخونه..جالبه
16. اولین کاتب وحی در مکه: علی بن ابیطالب (علیه السلام)/اولین کاتب وحی در مدینه: أُبیّ بن کعب انصاری
17. علی(ع): به خدا قسم آیه‌ای نازل نشد مگر آنکه پیامبر گرامی آن‌را بر من می‌خواند و تفسیر و تأویل آن‌را به من می‌آموخت. ص۳۳
18. ص۳۳ ثابت می‌کند که پیامبر(ص) باید باسواد باشد چون بی‌سوادی نقص است؛ عدم تظاهر به سواد، برای اتمام حجت و بستن راه اعتراض و تشکیک بوده است
19. جالبه! به این دقت نکرده بودم: پیامبر اگر می‌خواست، نمی‌تونست در چند روز یا هفته سواد خواندن و نوشتن رو یاد بگیره؟حتماً دلیلی داشته که عرض شد
20. چقدر جالب: أَنزَلَ مِنَ السَّمَاءِ مَاءً فَسَالَتْ أَوْدِيَةٌ بِقَدَرِهَا (آیه ۱۷ رعد)
21. از آسمان باران (رحمتی) فرو فرستاد و رودها هر یک به اندازه گنجایش خود روان شدند
22. بطن آیه: از آسمان قرآنی نازل شد، هر کس به اندازه ظرفیت خود از آن بهره می‌برد
23. جل الخالق! دقت کرده بودید «ضرب المثل» یعنی چی!؟ ضرب یعنی زدن، پس یعنی:«مثال زدن»/ الِمثال یُوَضِّحُ المِقال؛ مثال زدن، گفتار را روشن می‌سازد
24. چه حدیث جذابی: العبارة للعوام و الإشارة للخواص (بحار الانوار،ج۷۵) / اشاره به اینکه قرآن ظاهری دارد و باطنی؛ محکماتی دارد و متشابهاتی
25. يَسألُكَ أَهلُ الكِتابِ أَن تُنَزِّلَ عَلَيهِم كِتابًا مِّنَ السَّماءِ فَقَد سَألُوا مُوسى أكبَرَ مِن ذلِكَ فَقالُوا أَرِنَا اللَّهَ جَهرَةً
26. اهل کتاب از تو می‌خواهند کتابی از آسمان(یکجا) بر آنها نازل کنی؛ آنها از موسی، بزرگتر از این را خواستند! گفتند:«خدا را آشکارا به ما نشان ده!»
27. زبان وحی بر حسب موضوع سخن، مختلف است؛ ۴مورد مهمتر:احکام و تکالیف/أمثال و حِکم/سخن از سرای غیب/معارف و اصول شناخت
28. نمونه ضرب المثل در قرآن: مثل کسانی که به پروردگارشان کافر شدند،اعمالشان به خاکستری می‌ماند که بادی تند در روزی طوفانی بر آن بوزد! ابراهیم:۱۸
29. یابن آدم، خلَقتُ الأشیاء لأجْلِک و خلقتُک لأجْلی؛ ای فرزند آدم، همه چیز را برای تو آفریدم، و تو را برای خود... (مشارق أنوار الیقین)
30. قرائت عبارت است از حکایت لفظ، در مقابلِ تکلم که یعنی حکایت معنا/کلمات قرائت،تلاوت و ترتیل در قرآن نشان میدهد لفظ و معنای قرآن هر دو از خداست
31. انشاد یعنی حکایت شعری که قبلاً سروده شده و إنشاء یعنی سرودن بالبداهه (شخص خود بسراید)
32. قرآن به معنای «ما یُقرَأ» است که یعنی حکایت لفظ و معنا
33. ساختار قرآن گفتاری است یا نوشتاری؟ ج:گفتاری/دلایل: خیلی از جملات کامل و با قرائن بیان نشده/التفات:روند کلام ناگهان متحول می‌شود؛مثل سوره حمد
34. تغییر ناگهانی روند کلام، خود یک فنّ بلاغی است که علاوه بر طراوت بخشیدن به کلام، نکات خاصی را در بر دارد و درجه اعتبار کلام را بالا می‌برد
35. تازه فهمیدم چرا در سوره حمد اینقدر چرخش کلام داریم؛ اول از قول مخاطب غائب بعد حالت خطاب بعد حالت دعائی... سوره‌های دیگه هم همینطور
36. صُحف ابراهیم و موسی،یک‌جا نازل شد اما قرآن به صورت تدریجی/دلیل:پیامبر و مسلمانان احساس کنند همواره مورد عنایت خاص پروردگار قرار دارند و..ص۵۱
37. آغاز وحی رسالی ۲۷رجب ۱۳سال پیش از هجرت بود/آغاز نزول قرآن:۳سال بعد/این سه سال:فَتْرت نامیده میشود:دعوت غیرعلنی تا نزول آیه «فاصدع بما تُؤمر»
38. چرا سوره حمد را فاتحة الکتاب می‌نامند؟ چون اولین سوره کاملی است که بر پیامبر نازل شد/جبرئیل روز اول بعثت نماز کامل با حمد را به پیامبر آموخت
39. قرآن در شب قدر نازل شد؛اکثر علما:یعنی شروع نزول و نه کل قرآن/دلیل:۱:معاصرین زمانِ نزول،قرآن را کل قرآن نمیدانستند/۲:آیات مربوط به آینده: ص۵۶
40. جالبه: وقتی آیه «شهر رمضان الذی أُنزل فیه القرآن...» خودش جزء آیات قرآن است و به گذشته بیان شده، پس معلوم می‌شود منظور، کل قرآن نیست
41. شیخ مفید گفتار صدوق که برای قرآن ۲ نزول دفعی و تدریجی فرض کرده را معتبر نمیداند/مبنی بر یک خبر واحد که نه موجب علم میشودو نه عمل+عقلانی نیست
42. یادم باشه کتاب تصحیح الاعتقاد شیخ مفید رو بخونم؛ باید جالب باشه... (عقاید غلط و بی اساس رو جمع آوری کرده)
43. عجب تأویل شیرینی از علامه طباطبایی درباره دو نزول قرآن: طبق آیاتی مانند «إنه لقرآن کریم فی کتابٍ مکنون» قرآن دارای دو وجود است:ظاهری و باطنی
44. قرآن در شب قدر با آن وجود باطنی که «لا یمسُّه إلّا المطهرون» به طور یک‌جا بر پیامبر نازل شد و وجود ظاهری آن طی بیست سالِ بعد و به تدریج...؛
45. امام صادق علیه السلام: اول ما نزل علی رسول الله «بسم الله الرحمن الرحیم، إقرأ بسم ربک...» و آخر ما نزل علیه «إذا جاء نصر الله...» ؛
46. ۳نظر درباره اولین نزول وجود دارد/جمع نظرات:نزول ۳یا۵آیه از اول سوره علق قطعی و مورد اتفاق نظراست/سپس چند آیه از اول مدثر/اولین سوره کامل:حمد
47. آخرین سوره کاملی که بر پیامبر نازل شد: سوره نصر/آخرین آیه: الیوم اکملت لکم دینکم... و به روایتی: و اتقوا یوماً تُرجعون فیه...بقره:۲۸۱
48. یکی از مسائل مهم علوم قرآنی، شناخت مکی یا مدنی بودن سوره‌ها و آیات است/بسیاری از مسائل و احکام از این طریق حل و فصل می‌شود؛ مثال‌ها:ص۶۸
49. ۸۶ سوره مکی و ۲۸ سوره مدنی است/شناخت مکی یا مدنی بودن از طریق سه معیار انجام می‌شود:معیار زمان، معیار مکان، معیار خطاب
50. ملاک تشخیص مکی و مدنی، یا نقل و خبر است (=سماعی) و یا اجتهاد و شواهد ظاهری و صورت جمله‌بندی/کوتاه:مکی،بلند:مدنی/یاایهاالناس:مکی،..آمنوا:مدنی