آخرين آيه و سوره
در روايات منقول از اهل بيت آمده است كه آخرين سوره، سوره نصر است.
در اين سوره به ظاهر بشارت به پيروزى مطلق شريعت داده شده كه پايههاى آن استوار و مستحكم گشته است و گروه گروه مردم آن را پذيرفته اند: «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ إِذا جاءَ نَصْرُ اللَّهِ وَ الْفَتْحُ وَ رَأَيْتَ النَّاسَ يَدْخُلُونَ فِي دِينِ اللَّهِ أَفْواجاً فَسَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّكَ وَ اسْتَغْفِرْهُ إِنَّهُ كانَ تَوَّاباً».
با نزول اين سوره، صحابه خرسند شدند؛ زيرا پيروزى مطلق اسلام بر كفر و تثبيت و استحكام پايههاى دين را بشارت مىداد، ولى عباس عموى پيغمبر از نزول اين سوره سخت غمناك گرديد و گريان شد. پيغمبر (ص) به او فرمود: اى عم چرا گريانى؟ گفت:
به گمانم از پايان كار تو خبر مىدهد. پيغمبر (ص) فرمود: همانگونه است كه گمان بردهاى. پيامبر پس از آن دو سال بيشتر عمر نكرد.
امام صادق (ع) فرمود: آخرين سوره، إِذا جاءَ نَصْرُ اللَّهِ وَ الْفَتْحُ است.
از ابن عباس نيز روايت شده كه آخرين سوره، سوره نصر است
و نيز روايت شده است: آخرين سوره، سوره برائت است كه نخستين آيات آن سال نهم هجرت نازل شد و پيغمبر (ص) على (ع) را فرستاد تا آن را بر جمع مشركين بخواند.
در بسيارى از روايات آمده است: آخرين آيه كه بر پيغمبر اكرم (ص) نازل شد اين آيه بود: «وَ اتَّقُوا يَوْماً تُرْجَعُونَ فِيهِ إِلَى اللَّهِ ثُمَّ تُوَفَّى كُلُّ نَفْسٍ ما كَسَبَتْ وَ هُمْ لا يُظْلَمُونَ».
جبرئيل آن را نازل كرد و گفت: آن را در ميانه آيات ربا و آيه دين (پس از آيه 280) از سوره بقره،
قرار ده و پس از آن پيغمبر بيش از 21 روز و بنابر قولى 7 روز ادامه حيات نداد.
احمد بن ابى يعقوب مشهور به ابن واضح يعقوبى (متوفاى سالهاى پس از 292) در تاريخ خود چنين آورده است: گفتهاند كه آخرين آيه نازل شده بر پيغمبر اكرم (ص) اين آيه بود: «الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ وَ أَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتِي وَ رَضِيتُ لَكُمُ الْإِسْلامَ دِيناً»
سپس در ادامه مىگويد: و همين گفتار نزد ما صحيح و استوار است و نزول آن در روز نصب مولى امير المؤمنين على بن ابى طالب در غدير خم بوده است.
آرى سوره نصر پيش از سوره برائت نازل شده است؛
زيرا سوره نصر در سال فتح مكه (عام الفتح) كه سال هشتم هجرت بود، نازل گرديده و سوره برائت پس از فتح، سال نهم هجرت نازل شده است.
راه جمع ميان اين روايات بدينگونه است كه بگوييم: آخرين سوره كامل سوره نصر است و آخرين سوره به اعتبار آيات نخستين آن، سوره برائت است.
امّا آيه «وَ اتَّقُوا يَوْماً تُرْجَعُونَ فِيهِ إِلَى اللَّهِ ...» طبق روايت ماوردى در منى به سال حجة الوداع نازل گرديد؛
بنابراين نمىتواند آخرين آيه باشد؛ زيرا آيه «اكمال» پس از بازگشت پيغمبر (ص) از حجة الوداع در غدير خم بين راه نازل شده است؛ پس گفته ابن واضح يعقوبى، صحيحتر به نظر مىرسد؛
زيرا سوره برائت، پس از فتح مكه، در سال نهم هجرت و سوره مائده در سال دهم هجرت (سال حجة الوداع) نازل شده است.
علاوه بر آن سوره مائده مشتمل بر يك سرى احكام است كه پايان جنگ و استقرار اسلام را مىرساند، بويژه آيه اكمال كه از پايان كار رسالت خبر مىدهد و با آخرين آيه در آخرين سوره تناسب دارد.
پس آخرين سوره كامل، سوره نصر است كه در عام الفتح نازل شد و آخرين آيه كه پايان كار رسالت را خبر مىدهد، آيه اكمال است.
گرچه ممكن است به اعتبار آيات الاحكام، آخرين آنها، آيه:
«وَ اتَّقُوا يَوْماً تُرْجَعُونَ فِيهِ إِلَى اللَّهِ» باشد كه در سوره بقره ضبط و ثبت شده است.
تاریخ قرآن دکترمعرفت
http://kargozar76.blogfa.com
