باتوجه به مهم ترین نظریه های روانشناسی رشد، با بهره گیری از فلسفه واقع بینی و خرد گرایی ، و با تکیه بر جوانب مشترک و محکمات ادیان الهی و مخصوصا با استفاده از فلسفه و عرفان اسلامی - ایرانی ، می توان هفت دوره در فرآیند رشد ایمان دینی و اخلاقی ، از کودکی تا دوره پختگی زندگی بزرگ سالی ، به شرح زیر در نظر گرفت .

۱- دوره اول : ایمان شهودی - تقویتی (دوره اول کودکی تا ۷ سالگی )

کودک در این دوره از رشد خود، واقعیت و خیال را یکسان تلقی می کند، اظهارات و دیدگاه های دینی بزرگ سالان و سایر افرادی را که در زندگی او نقش دارند درونی می کند و نوعی وجدان شهودی که صادرکننده فرامین مربوط به کارهای خوب و کارهای بد است ، در درون او شکل می گیرد.این وجدان شهودی ، که ریشه در انگیزه شناختن و معنی کردن و در رشد تفکر و یادگیری های اجتماعی - فرهنگی کودک دارد،پایه اولیه رشد ایمان دینی را در او ایجاد می کند.

به نظر می رسد که باورهای مردم در ادیان بدوی یا باورهای بدوی درباره ادیان کنونی ، با این سطح رشد فرد منطبق است.

۲-دوره دوم : ایمان افسانه ای جزمی ( دوره میانه و آخر کودکی ۸ تا ۱۱ سالگی)

دراین دوره کودک می تواند فاصله بین واقعیت و خیال را بشناسد ، او اکنون به مرحله تفکر منطقی و عینی در می آیند و جهان اطراف خود را دارای نظم و قاعده می بیند، اما عینیات را با استفاده از تفکر کلی اجمالی ، با افسانه سازی در ذهن خودکامل می کند تا در جستجوی خود برای کشف معانی پاسخ بهتری پیدا کند.

خداوند را در هیئت انسانی معنا می کند و او را ،بیش از هر چیز ،همانند بهترین ، داناترین و تواناترین پدر به ذهن می آورد.

شاید بتوان از رشد دینی مردم در مسیحیت را ، که قائل به پدر و پسر و روح القدس هستند و مسیح را شستشو کننده گناه مردم می دانند ، با این دوره از رشد فرد منطبق دانست.

۳- دوره سوم : دوره ایمان ترکیبی - الگویی ( دوره انتقال از کودکی به نوجوانی و اوایل نوجوانی ، ۱۲ تا ۱۶ سالگی )

نوجوان در این دوره باز هم از اعتقادات مذهبی دیگران پیروی می کند و سرمشق های انسانی را راهنمای باورهای خویش قرار می دهد.او در عین حال سعی میکند که برای اعتقادات خویش ویژگی های اختصاصی قائل باشدو به همین دلیل ایمان دینی او ، ایمان احساسی نیز هست. او پیرو فرد یا افراد کاملا مورد علاقه او به آن ها باور دارند.

اکثر بزرگسال ها در این مرحله از رشد ایمان دینی تثبیت می شوند.

۴-دوره چهارم : ایمان فردی شده و استدلالی ( دوره گذار از نوجوانی به جوانی و اوایل جوانی ، ۱۷ تا ۲۵ سالگی)

دراین مرحله فرد قادر است از منطق صوری استفاده کند و استدلال های عقلی را پشتوانه باور های خود قرار دهد. جوانان در این سن به ارزش های فرهنگی شیفتگی مخصوص نشان می دهند. و زمانی است که مربی می تواند تربیت جوانان را مکمل آموزش های دینی خود قراردهد. دین داری جوانان محدود به باورهای آنان به خداوند و خیر و جمال نیست ، بلکه بسیاری از ارزش های دیگر ( شامل ارزش های فرهنگی ، اجتماعی ، اقتصادی و زیستی ) نیز آنان رابه خود فرا می خواند. از این رو تربیت دینی باید این ارزش ها را نیز در ادامه ارزش های دینی و تحت فرمان حیات معنوی فرد قراردهد.

اکثر مردم در دوره سوم و اقلیت قابل توجهی در دوره چهارم باقی می مانند.

۵- دوره پنجم : ایمان ترکیبی پویا ( نیمه دوم جوانی تا سال های میانه برزگ سالی)

دراین دوره ، ترکیبی از عناصر عینی ( رابطه و منطق ) با عناصر ذهنی ( عناصر مبتنی بر تجربه شخصی و شهودی ) مشاهده میشود. فردی که به این مرحله از رشد رسیده است ، به استدلال خود جنبه شخصی و اختصاصی می دهد و برای حل مسا ئل مبهم و پیچیده از تجربه شخصی و تمام نظام روان شناختی خود ( منطق و انگیزش ها، ارزش ها و دریافت های اجتماعی ، فرهنگی و تاریخی ) کمک می گیرد.

اندیشه های گوناگون دینی را از آن خود می کند و به ترکیب پویای جنبه های گوناگون دینی دست می یابد. او در واقع می تواند قیود دست وپا گیر را که اسارت آمیز است در هم بشکند و دین را در معنای آسان کننده زندگی ، و نه سخت و متحجر کننده آن ، بفهمد و بدان عمل کند.

۶-دوره ششم: ایمان هماهنگی شده با جهان طبیعی و انسانی (دوره میانی بزرگ سالی و پس از آن) 

این دوره سطح بسیار بالاتری از رشد دینی است و شامل یافتن جایگاه خود در جهان ، اعتقاد به یگانه شدن با قوانین طبیعی هستی و تعهد به حرمت گذاشتن به تمام انسان ها و درهم شکستن مرزهایی است که آدمیان را از یکدیگر جدا و آنان را با هم بیگانه می کند. رشد فرد از مرحله شخصی به مرحله اتحاد معنوی با دیگران وارد می شود. احساس مسئولیت عمیقی نسبت به دیگران در شیوه زندگی این افراد و در اندیشه و عملشان به خوبی تجلی می کند و به مرحله کمال شگفت انگیزی می رسند.

افراد معدودی به این سطح عالی و پیچیده از رشد دینی دست می یابند. 

۷- دوره هفتم : ایمان یگانه شدن با حق و جای گرفتن در وحدت وجود ( دوره پختگی و کمال رشد)

 این دوره عالی ترین مرحله رشد دینی است و در برگیرنده نظام اعتقادی ویژه اشراقی متعالی برای پیوستن به حق و جاودانه شدن در وحدت و جاودانگی وجود است.

پیامبران و اولیای الهی ، عرفا و حکمای بزرگ ، مربیان و معلمان فرهیخته و شخصیت های رشد یافته و پخته ای که بی نام و نشان درگوشه و کنار جهان بسر می برند و انوار حیات بخش معانی متعالی زندگی را روشن نگه می دارند و شمع وجود خودرا مایه روشنی راه دیگران می سازند ، می توان درشمار این گروه به حساب آورد.