بخش دوّم: اعمال عمره تمتع‌

فصل اوّل: میقات‌

اشاره

بخش دوّم: اعمال عمره تمتع

1- احرام: احرام عمره تمتع باید در محل خاصی که (میقات) نامیده می‌شود انجام شود.
فصل اوّل: میقات
برای احرام عمره تمتع پنج میقات وجود دارد.
1- مسجد شجره که آن را ذوالحلیفه می‌نامند و آن میقات کسانی است که از مدینه منوره به مکه می‌روند.
مسأله 147- تأخیر احرام از این میقات تا جحفه در صورت ضرورت جایز است مانند بیماری.
مسأله 148- احرام بستن از داخل مسجد شجره لازم نیست بلکه از بیرون مسجد به طوری که از محاذی آن از طرف راست یا چپ باشد کافی است (1) هرچند از داخل مسجد

1- 1 آیة اللَّه خامنه‌ای، آیة اللَّه بهجت: احرام بستن از خارج مسجد کفایت نمی‌کند.
آیة اللَّه گلپایگانی، آیة اللَّه صافی: و همینطور احرام بستن از پشت دیوار مسجد صحیح است.
آیة اللَّه خوئی: احرام در منطقه ذوالحلیفه صحیح است.

مستحب است و در داخل مسجد فرقی بین قسمت قدیمی و قسمتهای توسعه یافته نیست.*
مسأله 149- جنب و حائض می‌توانند در خارج مسجد به تفصیلی که در مسأله قبل گذشت (1) محرم شوند و چنانچه بخواهند در داخل مسجد محرم شوند باید در حال عبور باشد (به این صورت که از دری وارد و از درب دیگر خارج شوند) و اگر توقف کنند معصیت کرده‌اند هرچند احرام آنها صحیح است.
2- جحفه
مسأله 150- کسانی که فعلًا از راه جده به مکه می‌روند می‌توانند از این میقات محرم شوند.
مسأله 151- میقات در جحفه خصوص مسجد نیست و از هر جای آن می‌توان محرم شد.
3- وادی عقیق: که اوائل آن را مسلخ و اواسط آن را غمره و اواخر آن را ذات عرق می‌گویند که محل احرام عامه است و آن میقات کسانی است که از راه عراق و نجد به

1- 1 آیة اللَّه سیستانی، آیة اللَّه مکارم: برای حایض و نفساء احرام بستن در خارج مسجد هر چند درمحاذی آن صحیح است آقای آیة اللَّه مکارم حکم جنب را نیز همین دانسته‌اند.
تذکر: براساس فتوای آیةاللَّه بهجت و آیةاللَّه خامنه‌ای و احتیاط امام و آیةاللَّه فاضل و آیةاللَّه سیستانی مبنی بر لزوم احرام از درون مسجد اگر جنب نتواند در حال عبور از مسجد احرام ببندد و از انجام غسل معذور باشد و نتواند تا رفع عذر صبر نماید، باید تیمم نموده و داخل مسجد احرام ببندد و همین‌طور حائض و نفسائی که پاک شده و غسل نکرده‌اند.
و اما حائض و نفسائی که هنوز پاک نشده‌اند اگر نمی‌توانند در حال عبور محرم شوند باید صبر کنند تا پاک شوند و از داخل مسجد به تفصیلی که گذشت محرم شوند و در غیر این‌صورت از نزدیک مسجد محرم شوند و در محاذی مسجد جحفه نیز تجدید احرام نمایند.
آیةاللَّه فاضل: تجدید احرام لازم نیست
آیةاللَّه خامنه‌ای: باید از جحفه یا محاذی آن محرم شوند

مکه می‌روند.
4- قرن المنازل: و آن میقات کسانی است که از راه طائف به مکه می‌روند.
5- یلملم: که نام کوهی است و آن میقات کسانی است که از راه یمن به مکه می‌روند.

«احکام مواقیت»

مسأله 152- کسی که می‌خواهد از میقات احرام ببندد باید یقین یا اطمینان به رسیدن میقات پیدا نماید و یا حجت شرعیه داشته باشد. (1) و گفته راهنما یا حمله‌دار کافی نیست مگر از گفته او اطمینان حاصل شود. (2)
مسأله 153- کسانی که با هواپیما برای حج یا عمره به جدّه می‌روند و نیز شاغلین (3) ایرانی و غیرایرانی در جده، نمی‌توانند از جدّه یا حدیبیه محرم شوند بلکه باید به یکی از مواقیت مثل جحفه (4) بروند و از آنجا محرم شوند و اگر از مدینه بروند باید از مسجد شجره محرم شوند و در این حکم فرقی بین عمره تمتع یا مفرده نیست. (5)

1- 1 آیة اللَّه تبریزی: گفته کسانی که در آنجا زندگی می‌کنند حجت شرعیه محسوب می‌شود.
امام خمینی، بهجت، خامنه‌ای، صافی، گلپایگانی: اگر علم و بیّنه ممکن نشد می‌تواند به ظن حاصل از گفته کسانی که اهل اطلاع به آن مکانها هستند اکتفا کند.
2- 2. آیة اللَّه تبریزی، آیة اللَّه خوئی: یا این که آنها ثقه باشند و مستندشان اخبار عرف محل باشد.
3- 3 آیة اللَّه خوئی: اگر حدود سه سال در جدّه می‌ماند که صدق مقر و منزل بر آن بکند می‌تواند از جده‌محرم شود.
4- 4 آیة اللَّه بهجت: یا محاذات آن
آیة اللَّه سیستانی: از جدّه با نذر محرم شود زیرا جنوب شرقی آن محاذی با جحفه است. ولی در صحت احرام به نذر برای کسی که می‌داند مجبور به تظلیل می‌شود اشکال است.
5- 5. آیات عظام: صافی، گلپایگانی، فاضل، بهجت: در عمره مفرده احرام از ادنی الحل کفایت می‌کند اگر چه عبور از میقات بدون احرام گناه است.
آیة اللَّه مکارم: در عمره مفرده باید در حدیبیه یا یکی از مواقیت پنج گانه محرم شود و احرام در مواقیت پنج‌گانه افضل است.

مسأله 154- شخصی که در مکه است اگر بخواهد عمره تمتع بجاآورد باید به یکی از میقات‌های پنجگانه برود و چنانچه به عللی از رفتن به میقات معذور باشد لازم است به خارج حرم برود (1)* و از آنجا محرم شود و احرام از ادنی الحل کافی است.
مسأله 155- کسی که وظیفه‌اش احرام در میقات‌های معروفه است اگر در جای دیگری مانند جدّه محرم شود احرام او صحیح نیست و محرمات احرام بر او حرام نمی‌شود و در این حکم فرقی بین عالم و جاهل و ناسی نیست.
مسأله 156- احرام در مواقیت یا ادنی الحل لازم نیست در مساجد این اماکن واقع شود بجز مسجد شجره به تفصیلی که گذشت.
مسأله 157- کسی که در یکی از میقات‌ها محرم شد می‌تواند برخلاف جهت مکه از میقات فاصله بگیرد و سپس با همان احرام از میقات یا محاذی آن عبور کند مثل این که از مسجد شجره به مدینه برگردد و پس از یک یا چند روز از همان راه یا راه دیگر به مکه برگردد.
مسأله 158- کسی که در یکی از ماه‌های قمری عمره مفرده انجام داده در ماه دیگر نمی‌تواند بدون احرام از میقات عبور کند.
مسأله 159- کسی که قبل از رسیدن به میقات دیوانه شد واجب نیست او را محرم کنند و ورود او بدون احرام به مکه مانعی ندارد.
مسأله 160- کسی که برای احرام عمره تمتع به میقات رفته اگر بعد از خروج از میقات در بین راه متوجه شود که تلبیه را نگفته یا نیت نکرده یا به جهت دیگر احرامش درست نبوده و بازگشت به میقات برای او ممکن نیست مگر این که به مکه بیاید، باید برای دخول مکه از ادنی الحل به نیت عمره مفرده محرم شود و عمره مفرده انجام دهد و برای احرام عمره تمتع باید به یکی از مواقیت پنجگانه برود.

«احرام قبل از میقات»

1- 1. آیة اللَّه صافی، آیة اللَّه گلپایگانی: هر قدر می‌تواند به طرف میقات برود محرم شود.

مسأله 161- احرام بستن پیش از رسیدن به میقات جایز نیست و اگر احرام بست احرام او صحیح نمی‌باشد مگر با نذر که مسائل آن خواهد آمد.

«احرام از محاذی میقات»

مسأله 162- هرگاه از راهی برود که از هیچ یک میقاتها عبور نکند باید از محاذاة میقات احرام ببندد هر چند در مسیر خود به محاذی میقات دیگری نیز برخورد کند. بلکه اگر میقات دیگری در پیش داشته باشد نیز تأخیر احرام تا آن میقات جایز نیست. (1)
مسأله 163- مراد از محاذات آن است که کسی که به طرف مکه می‌رود، به جایی برسد که میقات به طرف راست یا چپ او واقع شود به خط راست به طوری که اگر از آنجا بگذرد میقات متمایل پشت او شود.
مسأله 164- رسیدن به محاذات مانند رسیدن به میقات باید برای مکلّف به یکی از راه‌هایی که در مسأله 152 گذشت (2) اثبات گردد.
مسأله 165- اگر ثابت نشود که رابغ محاذی جحفه است احرام از آن جایز نیست. (3)

«تأخیر احرام از میقات»

1- 1. آیةاللَّه سیستانی: در هردو فرض مخیر است از هرکدام محرم شود گرچه احتیاط مستحب احرام از محاذی اولی است.
آیةاللَّه فاضل: در فرض اخیر تأخیر احرام تا میقاتی که در پیش دارد جایز است اگرچه احتیاط مستحب احرام از محاذی اول است.
آیةاللَّه بهجت: اقرب جواز عدول اهل مدینه است از مرور به ذوالحلیفة برای احرام از جحفه اختیاراً.
2- 2. آیات عظام: امام خمینی، خامنه‌ای، صافی، گلپایگانی، بهجت: در اثبات محاذات قول کسانی که اهل خبره هستند و از روی قواعد علمیه محاذات را تعیین می‌کنند اگر موجب گمان باشد ظاهراً کافی است.
3- 3. آیات عظام: تبریزی، خوئی، سیستانی: نظر به این که رابغ قبل از جحفه است احرام با نذر از آنجا صحیح است.

مسأله 166- اگر مستطیع از روی علم و عمد احرام را از میقات تأخیر بیندازد و بواسطه عذری نتواند به میقات برگردد و میقات دیگری در پیش نداشته باشد حج او باطل است و باید سال دیگر حج بجاآورد. (1)
مسأله 167- کسی که به واسطه فراموشی یا ندانستن مسأله یا عذر دیگر بدون احرام یا با احرام باطل از میقات عبور کند چهار فرض دارد:
1- این که بتواند به میقات برگردد به طوری که به اعمال عمره برسد در این فرض باید به میقات برود و در میقات محرم شود هرچند داخل حرم شده باشد. (2)
2- این که نتواند به میقات برگردد و هنوز داخل حرم نشده است در این فرض از همانجا محرم می‌شود و احتیاط مستحب این است که هرقدر می‌تواند به طرف میقات برگردد و آنجا محرم شود. (3)
3- اگر داخل حرم شده و امکان بازگشت به میقات را ندارد ولی می‌تواند از حرم خارج شود باید از حرم خارج شود و محرم شود.
4- این که داخل حرم شده و امکان بازگشت به خارج حرم را نیز ندارد در این فرض باید از داخل حرم محرم شود و احتیاط مستحب این است که هرقدر می‌تواند به طرف

1- 1. فتوای آیةاللَّه خوئی در این مسأله این است که اگر بر طبق آنچه در مسأله آینده در معذور خواهد آمد عمل کند حج او صحیح است.
آیة اللَّه سیستانی: اگر از میقات ذوالحلیفه عبور کرده و می‌تواند به جحفه برود باید در جحفه محرم شود و حج او صحیح است.
2- 2. آیةاللَّه سیستانی: این حکم در غیر مسجد شجره است پس کسی که از آن عبور کند هرچند عمدی باشد می‌تواند از جحفه محرم شود هرچند گناه کرده.
آیة اللَّه مکارم: بازگشت به میقات لازم نیست و می‌تواند در خارج حرم محرم شود.
3- 3. آیات عظام گلپایگانی، صافی: اگر از میقات دیگری عبور می‌کند از میقات بعدی محرم شود و اگر میقات دیگری در مسیر نیست به مقداری که می‌تواند به طرف میقات برگردد و اگر هیچ‌یک از این طرق ممکن نیست از همان محل محرم شود.

خارج حرم برگردد و آنجا محرم شود.
مسأله 168- گرانی بیش از حدّ کرایه برای بازگشت به میقات عذر محسوب نمی‌شود مگر موجب حرج باشد.
مسأله 169- زن حائض اگر به مسأله آگاه نبود و عقیده داشت که نباید از میقات محرم شود و احرام نبست حکمش همان است که در مسأله قبل گذشت. (1)
مسأله 170- اگر بدون احرام (2) از میقات عبور کرد واجب است در صورت امکان برگردد و از آن میقات محرم شود هرچند میقات دیگری هم در پیش داشته باشد. (3)
مسأله 171- کسانی که برای عمره مفرده به مکه مشرف می‌شوند باید به یکی از مواقیت معروفه بروند و نمی‌توانند بدون احرام از میقات عبور کنند و در صورت عبور (4) واجب است به میقات برگردند و از آنجا محرم شوند و اگر نمی‌توانند در خارج از حرم محرم شوند.

«احرام با نذر»

مسأله 172- اگر نذر کند که از محلی پیش از میقات احرام ببندد جایز است و باید از همان جا محرم شود مثلًا اگر نذر کرد از شهر خود یا در مدینه منوره محرم شود باید به نذر خود عمل کند و بهتر آن است که به میقات یا محاذات میقات که رسید احرام را تجدید کند و در این حکم فرقی بین حج یا عمره واجب و یا مستحب نیست. خواه از طرف خود باشد یا به نیابت از دیگری.

1- 1. آیة اللَّه مکارم: این زن اگر می‌تواند باید به میقات برگردد.
2- 2 آیة اللَّه فاضل: بدون عذر
آیة اللَّه بهجت: در حال اختیار
3- 3. آیة اللَّه سیستانی: مگر کسی که بدون عذر از ذوالحلیفه گذشته و به جحفه رسیده باشد که بنابر اظهر کافی است از جحفه احرام ببندد هر چند گناه کرده است.
آیة اللَّه مکارم: در این فرض می‌تواند از میقات دوم محرم شود.
4- 4 آیات عظام: فاضل، بهجت، صافی، گلپایگانی: احرام از ادنی الحل کفایت می‌کند

مسأله 173- نذر برای احرام مثل سایر نذرها باید با صیغه شرعیه انجام شود مثلًا در احرام عمره تمتع بگوید: للَّه‌علیّ أن احرم لعمرة التمتع من المدینة الطیبة و یا ترجمه آن را به زبان دیگر بگوید مانند این که به فارسی بگوید: برای خدا بر من است که از مدینه طیبه محرم شوم برای عمره تمتع.
مسأله 174- نذر زن برای احرام باید به اذن شوهر باشد مگر این که با حق او منافات نداشته باشد. (1) بنابراین اگر بدون اذن شوهر نذر کرد و قبل از میقات محرم شد و با این حال از میقات گذشت احرامش باطل است. و حکم کسی را دارد که بدون احرام از میقات عبور کرده است.*