عوامل جزم فعل مضارع 

      فعل مضارع مجزوم: 

       هرگاه یکی از ادوات جازمه بر فعل مضارع داخل شود  حرف آخرش را جزم می دهد.        ادوات جازمه: 

      الف) ادواتی که فعل واحد را جزم می دهد.   حروف: لمْ - لمّا -لاء ناهيه، لام امر غايب) ل ِ  (. مثال به ترتيب : يذهبُ: لمْ يذهَبْ )نرفت –(لمّا يذهَبْ)نرفته است(،]اگر بر سر فعل ماضي بيايد جازمه نيست و به آن «حينيّه» گويند.  لَمّا ذ َهَبَ ، (زماني كه رفت( [ لا تذهَبْ )مرو      -   (لِيَذْهَبْ )بايد برود( (هرگاه « فا - واو- ثم » بر سر اين لام بيايد، ساكن مي شود . وَ لْيذهَبْ(   

   ب) ادواتی که دو فعل را جزم می دهد. اسماء شرط: مانند اِنْ بر سر فعل شرط و جزاي شرط داخل مي شوند . بقیه ی آنها 11 كلمه اند .

مَنْ ) كي كه(  ، ما (هر چيز)، اَيُّ )هرچه(، مَتي)هروقت ( اَينما) هرجا (، مَهما (هر وقت)، اَيانّ)هرجا(،انّي)هرجا) حيثما (هرجا )، كيفما )هرطور(، اِذما (هروقت) .

چند مثال: مَنه يَكْسل يَخْسَرْ،  مَهما تَطلُبْنِي تجدْنِي،  حيثما تجلِسْ اَجْلِسْ

نكته:  اسماء شرط مانند اِنْ شرط بر سر دو جمله داخل مي شوند.

-          هرگاه هر دو فعل مضارع باشد، مجزوم مي شوند 

          اگر اولي مضارع دومي ماضي اولي مجزوم و دومي محلا مجزوم است 

         اگر اولي ماضي دومي مضارع باشد، اولي محلا مجزوم و دومي هم جزم و هم رفع صحيح است .

مثال به ترتيب :  اِذْما تَتَعَّلَمْ تَتَقَدَّمْ )هر وقت دانا شوي سرور يابي( اِنْ تَزُرْني فَقَدْ زرْتُكَ مَتي اِجتهدتَ في عَمِلك تظفَرْيا تَظْفَرُ

فایده3 : همه ی ادوات شرط به غیر«ان»و«اذما»اسم شرط هستند و این دو حرف شرط هستندو همه ی ادوات شرطیه غیر از  از « ایّ » مبنی هستند و ایّ  اسم معرب است.

اعراب در فعل مضارع  ): رفع ، نصب ، جزم ( اگر خالي از عوامل نصب و جزم باشد هميشه مرفوع است نشانه رفع در افعال چهار گانه(صيغه هاي 1و4 و7 و13) ضمه -ُ و در افعال پنج گانه نون .  یکتبُ ، یَکتبانِ

 اگر حروف ناصبه بر سر آن بيايد در افعال چهار گانه منصوب و نشانه نصب فتحه -َ ودر افعال پنج گانه حذف نون است         . اَنْ يكتبَ – اَن يَكُتبا

3.  اگر حروف جازمه بر سر آن بيايد در افعال چهار گانه مجزوم و نشانه جزم سكون -ْ و در افعال پنج گانه حذف نون است      : لم يكتبْ    - لمْ يكتُبا فعل مضارع اگر معتل اللام باشد.

علامت رفع در صيغه چهارگانه ظاهر نمي شود و تقديري است مانند يَدْعو و يَرْمي و يَخْشي . در حالت نصب اگر به (واو) و (ياء) ختم شده باشد.مانند: يدعوُ و يَرمي حرف آخر آن فتحه مي گيرد.  مانند: اَنْ يدعُوَ و اَنْ يَرْمِيَ اما اگر به الف ختم شده باشد علامت نصب ظاهر نمي شود و تقديري است مانند: اَنْ يَخشي . در حالت جزم فعل مضارع معتل اللام در صيغ چهار گانه حرف عله از آخر آن حذف مي شود و حرف قبل از آخر  حرف عله ) به همان حركت پيشين خود باقي مي ماند.  مانند : لَمْ يَدْعُ  و  لَمْ يَرْمِ  و  لَمْ يَخْشَ كه در اصل يدعُو، يَرْمي و يَخْشي بوده است اقتران جواب شرط به فاء:

 هرگاه جمله ی بعدی صلاحیت جمله ی شرط بودن را نداشته باشد لازم است که فاء جواب همراه باشد و این در موارد زیر است: 1- هرگاه جزاء جمله فعلیه ای باشد که فعلش ماضی مقرون به حرف (قد) یا حرف تنفیس (سین یا سوف) باشد.

 2- هرگاه جزاء جمله ی اسمیه باشد.

 3- هرگاه جزاء جمله ی فعلیه ای باشد که فعلش منفی به ( لن) یا( ما) باشد.

4-هرگاه جزاء جمله ی فعلیه ای باشد که فعلش طلبی یا جامد است.

الجزم بالطلب: 

       هرگاه جمله مقدم طلبیه باشد مانند امر یا نهی یا استفهام و یا سایر موارد طلب و فعل مضارع مسببیه ی بعد از آن مجرد از فاء سببیه باشد و قصد جزاء از آن شود در این صورت فعل مضارع بجهت جمله ی طلبیه مقدم مجزوم خواهد بود. مانند: قولوا لا اله اِلاّ الله تفلحوا  ( فعل مضارع مجزوم) و مانند: قل تعالوا اتلُ ( فعل مضارع مجزوم)

چه زماني جمله طلبي مي تواند باعث جزم فعل ما بعد از خود شود؟ 

  1-اگر  بدون ”فاء“ باشد   2- به عنوان معلول جمله طلبي آورده شده باشد مانند: قولوا لا اله الا الله تفلحوا